Το φωτογραφικό χρονικό μιας πόλης

Ογδόντα χρόνια φωτογραφιών χώρεσαν σε ένα λεύκωμα 540 σελίδων και ιστορούν την πορεία των Γρεβενών μέσα στον χρόνο. Από τα οθωμανικά χρόνια του 1895, έως τις πρώτες δημοτικές εκλογές, ένα χρόνο μετά τη μεταπολίτευση. «Η μνήμη μας, ατομική ή συλλογική, διαλέγει μόνη της τι προτιμάει να θυμηθούμε και τι να ξεχάσουμε. Ένα από τα αντίδοτα σε αυτή την ιδιοτροπία είναι και οι φωτογραφίες, που αιχμαλωτίζουν το φευγαλέο και αφηγούνται πολύ περισσότερα από όσα χωράνε», λέει ο Βαγγέλης Νικόπουλος, ο οποίος αφιέρωσε έντεκα χρόνια για την έρευνα και τη συλλογή χιλιάδων φωτογραφιών.

Πορτρέτα, καθημερινά στιγμιότυπα, γλέντια, ένοπλοι και σφαγές, άνθρωποι επώνυμοι και ανώνυμοι, συνθέτουν το λεύκωμα «Γρεβενά: Ογδόντα χρόνια φωτογραφίες, 1895-1975», το οποίο φιλοτεχνεί ένα σπονδυλωτό πορτρέτο της πόλης των Γρεβενών, μέσα από οκτώ δεκαετίες γεμάτες αγώνες και ανακατατάξεις, πολέμους και οδύνη, απώλειες και ελπίδες.

Για τις ξεχωριστές στιγμές από την εντεκάχρονη συλλεκτική του περιπέτεια, μιλάει στο enet.gr ο Βαγγέλης Νικόπουλος. «Τον Μάιο του 2004 στην Κωνσταντινούπολη, γνώρισα τον πρόεδρο των Βαλαάδων (εξισλαμισμένοι Έλληνες), με καταγωγή από τα Γρεβενά, οι οποίοι μεταφέρθηκαν κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924. Κατά τη συζήτηση σχετικά με την έρευνά μου, μού ανέφερε ότι είναι γνωστή του η εγγονή του τελευταίου τούρκου διοικητή της πόλης των Γρεβενών και αν ήθελα να την επισκεφθούμε. Πράγματι, η επίσκεψη έγινε. Βρέθηκα σε ένα διαμέρισμα της Κωνσταντινούπολης και σε όλο το σπίτι ήταν αναρτημένες φωτογραφίες του παππού της, με μεγάλη σπουδαιότητα, από την παραμονή του ως τοπικού άρχοντα της οθωμανικής πόλης των Γρεβενών, τις οποίες και μου τις παραχώρησε.

Ένα ακόμα αξιοσημείωτο γεγονός είναι ότι στο πλαίσιο της έρευνάς μου σε οικογενειακά αρχεία απόδημων Γρεβενιωτών επισκέφθηκα φιλική οικογένεια το 2003 στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Μου παρέδωσαν φυλαγμένο από τον Αύγουστο του 1949 απόκομμα εφημερίδας, όπου αναφερόταν ο θάνατος του θείου μου (αδελφός του πατέρα μου), Ευάγγελου Νικόπουλου -από τον οποίο πήρα και το όνομά μου- ο οποίος δύο μέρες πριν είχε σκοτωθεί, κατά τις τελευταίες μέρες της λήξης του εμφυλίου πολέμου».

Προσωπικές ιστορίες

«Από τις χιλιάδες φωτογραφίες που έχω δει ή ανήκουν στη συλλογή μου αρκετές ξέφυγαν από τη μελέτη της επίσημης ιστορίας και οδήγησαν σε προσωπικές ιστορίες, συναρτημένες βέβαια με το πνεύμα της εποχής. Μια από αυτές σχετίζεται με αυτή τη φωτογραφία του 1937 (βλ. παραπάνω) που εικονίζει τον φούρνο του Γιάννη Ζηκόπουλου. Ο αρτοποιός φαίνεται στο κέντρο, αριστερά του είναι ο αλευροβιομήχανος της πόλης Ευθύμιος Αναγνώστου και δεξιά η κόρη του αρτοποιού Χρυσούλα σε ηλικία δώδεκα ετών. Πρόκειται για μια ανέμελη σκηνή καθημερινότητας στο τέλος του μεσοπολέμου που δεν προδίκαζε καθόλου την εφιαλτική συνέχεια του πολέμου, της κατοχής, του εμφυλίου», αναφέρει ο Β. Νικόπουλος και προσθέτει:

«Έξι χρόνια αργότερα, στις 23 Μαρτίου 1943, οι νικηφόρες μάχες των ανταρτικών απελευθερωτικών σωμάτων έξω από την πόλη αναγκάζουν τις ιταλικές δυνάμεις κατοχής να αποχωρήσουν. Ένας ιταλός αξιωματικός εμφανίζεται στο αρτοποιείο και ζητά από τον Ζηκόπουλο να πάρει μαζί του φεύγοντας την κόρη του Χρυσούλα, με την οποία ήταν ερωτευμένος, χωρίς ανταπόκριση από ό,τι φαίνεται. Η Χρυσούλα ήταν τότε 18 ετών. Ο πατέρας αρνείται και ο Ιταλός σκοτώνει τον πατέρα μπροστά στα μάτια της κόρης, σκοτώνει την ίδια την κόρη και τραυματίζει τη μητέρα της στο πόδι, πριν αποχωρήσει.

Κάποιοι ισχυρίστηκαν την ύπαρξη οικονομικών διαφορών ανάμεσα στον αρτοποιό και τον ιταλικό στρατό, αλλά όλοι σχεδόν οι μάρτυρες των γεγονότων που είναι σήμερα εν ζωή επιβεβαιώνουν ότι επρόκειτο για έγκλημα ερωτικού πάθους που συγκλόνισε την πόλη μέσα στη ροή των σημαντικών ιστορικών γεγονότων. Δυο μέρες αργότερα, στις 25 Μαρτίου, οι κατακτητές έχουν αποχωρήσει και στην πόλη εισέρχονται ως ελευθερωτές τα ανταρτικά σώματα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Η αναμνηστική φωτογραφία μιας ανέμελης στιγμής στην πρόσοψη του αρτοποιείου έμεινε να θυμίζει στην πόλη, μέσα από τις διηγήσεις των παλαιότερων, την τραγική τύχη μιας οικογένειας και τον άδικο χαμό του κοριτσιού χάρη στον πυρετό του έρωτα.

Το αρτοποιείο Ζηκόπουλου βρισκόταν στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου, σε κεντρικό σημείο της πόλης. Μετά το τραγικό γεγονός τη λειτουργία του ανέλαβε ο γιος του Ηλίας μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980 οπότε και απεβίωσε. Στη συνέχεια η επιχείρηση πουλήθηκε. Οι αγοραστές της το χρησιμοποιούν μέχρι και σήμερα ως αρτοποιείο».

Το λεύκωμα ενέπνευσε και την παράσταση της Τζένης Αργυρίου «Memoria Obscura», μια ασπρόμαυρη περφόρμανς πάνω στην ιστορία και την ατομική συνείδηση που σταδιακά μετατρέπεται σε συλλογική. Η «Memoria Obscura» ταξιδεύει στην ελληνική επικράτεια και τον Νοέμβριο θα παρουσιαστεί στη Μασσαλία της Γαλλίας, που είναι πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2013.
Περισσότερες πληροφορίες για το λεύκωμα μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα «Μνήμες Γρεβενών», ενώ μπορείτε να επικοινωνείτε με τον συλλέκτη Βαγγέλη Νικόπουλο στο τηλέφωνο 6977475144.
Πηγή: enet.gr
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s