Αντι-σημιτισμός, Ισλαμοφοβία και ο κρίσιμος ρόλος των ευρωπαϊκών λαών

Του Yascha Mounk*

Σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένων των Γαλλία και Γερμανία, ο αριθμός των εγκληματικών δράσεων που έχει ως στόχο Εβραίους φέτος ξεπερνά ήδη τον αριθμό για όλο το 2013. Θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η Ευρώπη δεν είναι πια φιλική για τους Εβραίους, αλλά η Άγκελα Μέρκελ είχε μάλλον δίκιο αυτή την εβδομάδα να γκρινιάξει για «νέους Εβραίους γονείς που αναρωτιόνται αν πράγματι μπορούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στη Γερμανία». Το πολιτικό κλίμα στην Ευρώπη είναι περισσότερο εχθρικό για τους Εβραίους τώρα όσο ποτέ άλλοτε μετά τη δεύτερη ιντιφάντα.

Ο αυξανόμενος αντισημιτισμός μεταξύ των Ευρωπαίων μουσουλμάνων είναι ένας λόγος για αυτό. Κάποιες διαδηλώσεις κατά των τελευταίων επιθέσεων στη Γάζα, όπως π.χ. πρόσφατα στο Γκέλσενκίρχεν, που ολοκληρώθηκαν με φωνές για «Αέριο στους Εβραίους» προφανώς περιέχουν αντισημιτικές εικόνες και σλόγκαν. Άλλες, όπως η επίθεση στη Συναγωγή του Marais στο Παρίσι τον περασμένο Ιούλιο, τελείωσαν με εγκληματικές πράξεις και επεισόδια.

Αλλά όποιος υποστηρίξει ότι η άνοδος του μουσουλμανικού αντισημιτισμού είναι η κύρια πηγή για την άνοδο γενικά του αντισημιτισμού, ρίχνει απλά το φταίξιμο σε μία μικρή μειοψηφία, παραβλέποντας ότι ο αντισημιτισμός έχει πράγματι μεγαλώσει στην πλειοψηφία των κρατών και των λαών της Ευρώπης. Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα του Pew Research Center στη Γερμανία, αν και μόνο το 6% του πληθυσμού είναι μουσουλμάνοι, το 25% των ανθρώπων ανοιχτά εκφράζονται κατά των Εβραίων. Το ίδιο και στην Ισπανία, όπου αν και μόνο το 3% του πληθυσμού είναι μουσουλμάνοι, σχεδόν το 50% του πληθυσμού εκφράζονται ανοιχτά κατά των Εβραίων. Αν και τα επίπεδα του αντισημιτισμού μπορεί να είναι υψηλότερα μεταξύ των μουσουλμάνων σε σύγκριση με αυτά μεταξύ των χριστιανών, ένας Ευρωπαίος αντισημίτης είναι πιο πιθανό να είναι χριστιανός παρά μουσουλμάνος.

Οι εντάσεις μεταξύ μουσουλμάνων και Εβραίων είναι ένα πραγματικό πρόβλημα, και μάλιστα ένα που έχουμε κρατήσει κάτω από το χαλί για πάρα πολύ καιρό, αλλά ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η τάση πολλών πανούργων πολιτικών να στρέψουν τους Εβραίους και τους Μουσουλμάνους τους μεν ενάντια στους δε για τους δικούς τους σκοπούς.

Το πραγματικά κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον της Ευρώπης δεν είναι το αν οι μουσουλμάνοι μετανάστες θα μάθουν να ανέχονται τους Εβραίους, αλλά αν, σε χώρες όπως η Σουηδία, η Ιταλία και η Πολωνία, η πλειοψηφία των πολιτών μπορεί να μάθει να θεωρεί τους μουσουλμάνους και τους Εβραίους γνήσια μέλη του έθνους.

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΩΝ ΛΑΪΚΙΣΤΩΝ

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι κάποιος με καταγωγή από την Τουρκία ή την βόρειο Αφρική μπορεί να θεωρείται πραγματικά Γερμανός, Βέλγος ή Γάλλος. Αν και οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θεωρούν τους εαυτούς τους θετικούς στην μετανάστευση, τείνουν να απαιτούν από τους μετανάστες να αποκηρύσσουν τις προηγούμενες εθνικές τους ταυτότητες και να εντάσσονται ολοκληρωτικά στα τοπικά-εθνικά ήθη και έθιμα.

Εδώ και πολύ καιρό, δεξιοί δημαγωγοί προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτές τις συμπεριφορές εξαπολύοντας μια καλυμμένη μετωπική επίθεση στην ιδέα μια φιλελεύθερης και ανεκτικής κοινωνίας: η αντίδρασή τους στη μετανάστευση δεν είναι παρά εφαλτήριο για ένα ομιχλώδες όραμα εθνικής καθαρότητας, που τελικά οδηγεί μόνο στη επιστροφή στο φασισμό.

Η γοητεία αυτού του λαϊκισμού παρέμεινε μέχρι σήμερα περιορισμένη. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θέλουν να διατηρούν για τους εαυτούς τους και τη κοινωνία τους την εικόνα του κοσμικού, σύγχρονου και ανεκτικού.

Παρά το γεγονός ότι απορρίπτουν την ιδέα ότι οι πατρίδες τους θα πρέπει να φιλοξενήσουν τις πολιτιστικές και θρησκευτικές ιδιαιτερότητες των αφιχθέντων μεταναστών, υπερασπίζονται την εικόνα μιας πατρίδας ανεκτικής στη διαφορετικότητα!

Μπορεί να εκδηλώνουν αμυντική συμπεριφορά όταν οι μετανάστες επιθυμούν να αφήσουν το πολιτιστικό στίγμα τους στη χώρα, αλλά ατομικά είναι ανοικτοί στις παγκόσμιες πολιτιστικές επιλογές, π.χ. σούσι ,γιόγκα κλπ!

Μια νέα γενιά ακροδεξιών ηγετών, όπως ο Geert Wilders στην Ολλανδία και η Μαρί Λε Πέν στη Γαλλία έχουν ήδη μάθει το μάθημά τους: δεν έχουν σταματήσει να εκμεταλλεύονται τη δυσαρέσκεια κατά των μουσουλμάνων μεταναστών, αλλά την ντύνουν με αμφίεση: αντί να επιτίθενται ευθέως σε μια ελεύθερη, ανεκτική κοινωνία, υποστηρίζουν ότι οι μουσουλμάνοι – μέσω της υποτιθέμενης απόρριψης της ελευθερίας λόγου, της δυσανεξίας τους για τους Εβραίους και τους ομοφυλόφιλους κλπ – διακινδυνεύουν αυτή την ελευθερία λόγου. Ο Ευρωπαϊκός ακροδεξιός εξτρεμισμός μεταμορφώθηκε σε αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε φιλελεύθερη ισλαμοφοβία.

Για να δείξουν πόσο διαφορετικοί είναι από τους προκατόχους τους, οι φιλελεύθεροι ισλαμόφοβοι έχουν αγκαλιάσει επίσης τους Εβραίους. Υπάρχει μια σαφής λογική σε αυτή τη στρατηγική. Λόγω του προηγούμενων διώξεών τους, οι Εβραίοι της Ευρώπης έχουν γίνει οι ηθικοί διαιτητές της ηπείρου – το ύψιστο τεστ της Ευρωπαϊκής κοινωνίας για την ανεκτικότητα.

Για να αποκρούσουν τις κατηγορίες για ρατσισμό, οι λαϊκιστές σε όλη την ήπειρο – από τον Βρετανό πολιτικό Nigel Farage μέχρι τον Γερμανό συγγραφέα Thilo Sarrazin – έχουν μάθει να περιτυλίγουν τις εμπρηστικές δηλώσεις τους για τους μουσουλμάνους με ένα δείγμα ανεκτικότητας και του διαφωτισμού: τον πλούσιο έπαινο των Εβραίων και εβραιο-χριστιανικού πολιτισμού. Για τον ίδιο λόγο, η Le Pen και άλλοι λαϊκιστές προσπαθούν να εκμεταλλευτούν κάθε ευκαιρία φέρνοντας στο προσκήνιο περιπτώσεις αντισημιτικής βία που διαπράττεται από μουσουλμάνους. Κάτι τέτοιο τους επιτρέπει να διεκδικήσουν το μανδύα της ανοχής ακόμη και όταν την ίδια στιγμή σπέρνουν το μίσος!

Οι επαναλαμβανόμενες επικλήσεις των λαϊκιστών αποδεικνύονται αποτελεσματικές. Χαϊδεύοντας τα αυτιά της κοινωνίας με γλυκόλογα «ανεκτικότητας», «ανοχής» κλπ, κόμματα όπως το Γαλλικό Εθνικό Μέτωπο έχουν καταφέρει να μετακινηθούν από τα άκρα και να γίνουν mainstream.

Αλλά o φιλο-Eβραϊσμός τους παραμένει ψεύτικος! Οι Ευρωπαϊοι λαϊκιστές και οι υποστηρικτές τους δεν αρκούνται απλώς να μιλάνε για τους μουσουλμάνους μετανάστες. Ανυπομονούν επίσης να τα βάλουν με αυτό που θεωρούν ως την επιθυμία των Εβραίων της Ευρώπης να κριτικάρουν την πλειοψηφία. Έτσι, η ίδια αναβίωση του εθνικισμού που έχει βοηθηθεί με την επίκληση του φιλο-Εβραϊσμού, με αυτόν τον τρόπο γρήγορα θα μετατραπεί σε αντι-σημιτισμό.

 

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΗΘΙΚΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΛΑΩΝ

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι Εβραίοι αντιπροσωπεύουν μια ενοχλητική υπενθύμιση των κηλίδων στην ηθική υπόσταση των λαών αυτών. Αυτό είναι το πιο προφανές φυσικά στη Γερμανία, όπου οι Εβραίοι θεωρούνται ευρέως ως η ενσάρκωση της σκοτεινότερης ώρας στην ιστορία του έθνους …

Αλλά το ίδιο ισχύει και για τις χώρες που βλέπουν τη δική τους ιστορία με αναμφισβήτητα πιο θετικό τρόπο: στην Πολωνία, τη Σουηδία ή τη Γαλλία, το παρελθόν των Εβραίων “περιπλέκει” και αμαυρώνει τις ηρωικές αφηγήσεις των γεγονότων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με δεδομένο λοιπόν τον περίεργο ρόλο που έχει ανατεθεί στους Εβραίους σε αυτό το κοινωνικό παιχνίδι ηθικής της Ευρώπης, οι εθνικιστές αισθάνονται άνετα να ισχυρίζονται ότι οι Εβραίοι δεν είναι τελικά καλύτεροι από ό, τι οι φασίστες και οι δοσίλογοι του παρελθόντος. Δείχνοντας ότι οι Εβραίοι είναι οι ίδιοι σε θέση να διαπράττουν βία, επιθυμούν να ελαφρύνουν τα ιστορική βάρη των εθνών τους. Όταν το Ισραήλ άρχισε να βομβαρδίζει τη Γάζα αυτό το καλοκαίρι, οι Ευρωπαίοι εθνικιστές άδραξαν την ευκαιρία για να κάνουν ακριβώς αυτό.

Ως αποτέλεσμα, ο συνασπισμός Ευρωπαίων λαϊκιστών έχει μετατοπιστεί και πάλι: ενώ για το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας η κυρίαρχη τάση ήταν να αναζητήσει μια συμμαχία με τους Εβραίους, τους τελευταίους μήνες, αντιθέτως, οι Εβραίοι έχουν αντικατασταθεί με μουσουλμάνους.

Ολοένα και περισσότερο, τόσο οι λαϊκιστές όσο και οι μουσουλμάνοι μετανάστες κατηγορούν – και τιμωρούν μερικές φορές βίαια – Εβραίους για τις ενέργειες της ισραηλινής κυβέρνησης. Η τάση αυτή έχει από καιρό αρχίσει να γίνεται χαρακτηριστικό και του Ευρωπαίου αριστερού. Δείτε π.χ. τον κινηματογράφο στο Λονδίνο που ακύρωσε πρόσφατα ένα εβραϊκό φεστιβάλ ταινιών για να διαμαρτυρηθεί για τις βομβιστικές επιθέσεις στη Λωρίδα της Γάζας. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, το φαινόμενο έχει επίσης εμφανιστεί και ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Δεξιά: ένας γνωστός αρθρογράφος της ισπανικής εφημερίδας El Mundo, για παράδειγμα, έγραψε ότι τα γεγονότα στη Γάζα εξηγούν γιατί οι Εβραίοι της Ευρώπης «τόσο συχνά έχουν απελαθεί.»

Αλλά αυτοί οι ισχυρισμού, επίσης, είναι πιθανό να παραμείνουν βραχύβιοι. Καθώς η σύγκρουση στη Γάζα σβήνει σιγά σιγά από τη μνήμη του κόσμου, οι ιουδαιο-χριστιανικές ρίζες της Ευρώπης είναι πιθανό να κάνουν πάλι την εμφάνισή τους στο δημόσιο λόγο.

Δεδομένου ότι είναι τόσο δελεαστικό να στρέψουν τους Μουσουλμάνοι και τους Εβραίους τον έναν εναντίον του άλλου και τα εκατομμύρια των μουσουλμάνων μεταναστών αποτελούν μια πιο πολυάριθμη απειλή για την ευρωπαϊκή ταυτότητα από το υπόλοιπο των Εβραίων στην ήπειρο, οι φιλελεύθεροι ισλαμόφοβοι θα ξαναβρούν σύντομα τον ψεύτικο φιλο-σημιτισμό τους.

coexist

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΟΥ

Ο μόνος τρόπος για να αποφευχθούν αυτές οι συνεχείς και καταστροφικές ταλαντεύσεις του εκκρεμούς είναι να πεισθούν οι Ευρωπαίοι να διευρύνουν την αντίληψή τους για την εθνική ταυτότητα.

Πρέπει να δεχτούν ότι μια πραγματική αυστριακή μπορεί να προέρχεται όχι μόνο από το Ίνσμπρουκ, αλλά και από την Κωνσταντινούπολη και ότι οι εισαγόμενες συνήθειες που μπορούν να εμπλουτίσουν την τοπική κουλτούρα δεν περιλαμβάνουν μόνο το σούσι και τη γιόγκα, αλλά και τους μιναρέδες.

Το αν οι Ευρωπαίοι είναι σε θέση να αλλάξουν την αυτο-αντίληψή τους με τον τρόπο αυτό παραμένει ένα καθοριστικό – και ανοικτό ακόμη – ερώτημα για το μέλλον της ηπείρου.

Μακριά από το να είναι απλώς αθύρματα στις μετατοπιζόμενες προτεραιότητες της πλειοψηφίας, οι Εβραίοι και οι μουσουλμάνοι μπορούν να προσπαθήσουν να διεκδικήσουν κάποιο δικό τους ρόλο στη διαμόρφωση αυτού του μέλλοντος.

Για να το κάνουν αυτό, θα πρέπει να έχουν κατά νου ότι τα συμφέροντά τους συμπίπτουν σε ένα εκπληκτικό βαθμό: μια εθνικιστική Ευρώπη που διατηρεί μια ομοιογενή αντίληψη του έθνους θα καταλήξει να είναι αφιλόξενη και για τις δύο ομάδες. Μέχρι στιγμής, οι Μουσουλμάνοι και οι Εβραίοι υπήρξαν εκπληκτικά επιτυχής στη συνεργασία. Εβραϊκές ομοσπονδίες έχουν συχνά υπερασπιστεί τους μουσουλμάνους κατά των ρατσιστικών επιθέσεων από δεξιούς πολιτικούς. Ακόμη και όταν διάφορα κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Μετώπου της Λεπέν, έχουν αποκηρύξει τον αντισημιτισμό, οι Εβραίοι αρνήθηκαν να συνεργαστούν με δεξιούς λαϊκιστές. Ομοίως, οι περισσότερες μουσουλμανικές ομοσπονδίες στην Ευρώπη, τους τελευταίους μήνες, έχουν ξεκάθαρα καταδικάσει τις επιθέσεις στους Εβραίους.

Αλλά υπάρχουν επίσης προειδοποιητικά σημάδια ότι κάποιοι Μουσουλμάνοι και Εβραίοι θα μπορούσαν να γίνουν πρόθυμοι συμμετέχοντες στα πολιτικά παιχνίδια των λαϊκιστών. Ο αντισημιτισμός μεταξύ των μουσουλμάνων μεταναστών είναι πραγματικός και αυξανόμενος, ο αριθμός των βίαιων επιθέσεων από μουσουλμάνους σε Εβραίους είναι επίσης σε άνοδο.

Εν τω μεταξύ, μερικοί γνωστοί Εβραίοι διανοούμενοι, συμπεριλαμβανομένων των Alain Finkielkraut στη Γαλλία και Henryk Broder στη Γερμανία, φλερτάρουν με όλο και περισσότερο ισλαμοφοβικές θέσεις. Ο Γερμανός Εβραίος συγγραφέας Ralph Giordano καταδίκασε σχέδια για ένα μεγάλο τζαμί στην Κολωνία ως «κήρυξη πολέμου». Υπό το φως των άσχημων αντιπαραθέσεων των τελευταίων μηνών, είναι πιθανό αυτές οι φωνές τελικά να επικρατήσουν, θέτοντας τους Εβραίους και τους Μουσουλμάνους ενάντια αλλήλων σε μια κρίσιμη στιγμή για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Είναι η πλειοψηφία, όμως, που αντιμετωπίζει την πιο σημαντική επιλογή. Παρόλη τη σαγηνευτική ρητορική των φιλελεύθερων ισλαμόφοβων, μια ανοιχτή κοινωνία δεν μπορεί να οικοδομηθεί στα θεμέλια του κοινωνικού αποκλεισμού. Αν οι απλοί Ευρωπαίοι και οι πολιτικοί τους εκπρόσωποι ενδώσουν στον πειρασμό να εγκωμιάζουν τους Εβραίους για να αποκλείσουν τους μουσουλμάνους – ή, αντίθετα εγκωμιάζουν τους μουσουλμάνους για να αποκλείσουν τους Εβραίους – θα καταλήξουν με μια κοινωνία που είναι πολύ λιγότερο ανεκτική και διαφοροποιημένη από ό, τι επιθυμούν.

* Ο Yascha Mounk είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο κέντρο ευρωπαϊκών σπουδών του Harvard. Είναι επίσης ιδρυτής και co-editor του the-utopian.org

Το άρθρο αυτό αλιεύτηκε από το foreignaffairs.com, όπου δημοσιεύτηκε με τον τίτλο «Europe’s Jewish Problem: The Misunderstood Rise of European Anti-Semitism»

Μετάφραση : Roulis Maroulis