Το μεγάλο “άουφ βίντερζεν” προς το Λονδίνο

Από τον Κώστα Ράπτη

merkel_kameron

Η «φωνή του Βερολίνου» διοχετεύεται από πολλά κανάλια. Ενίοτε, δε, τα ανεπίσημα αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικά από τα επίσημα. Τέτοιο, ασφαλώς, ήταν και το δημοσίευμα του περιοδικού «Spiegel», το οποίο λειτούργησε ως «κίτρινη κάρτα» επαπειλούμενης αποβολής του Λονδίνου από το ευρωπαϊκό γήπεδο.

Το 2012 ήταν διάχυτη η εντύπωση ότι επίκειται έξοδος της μικρής Ελλάδας από την Eυρωζώνη – και γνωρίζουμε, πλέον, ότι η κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ έπαψε να φλερτάρει με αυτό το σενάριο μόλις το φθινόπωρο εκείνης της χρονιάς. Το 2014 ο πήχης φαίνεται να έχει ανέβει θεαματικά, καθώς το δημοσίευμα του «Spiegel» εμφανίζει την καγκελάριο δεκτική στην ιδέα της εξόδου, ούτε λίγο ούτε πολύ, της Βρετανίας από την Ε.Ε.

Ακριβέστερα, η Άνγκελα Μέρκελ φέρεται να διαμήνυσε στον Βρετανό πρωθυπουργό, Ντέιβιντ Κάμερον, ότι υπάρχει μια «κόκκινη γραμμή» πέρα από την οποία δεν δύναται και δεν ενδιαφέρεται να διαπραγματευθεί τα ανταλλάγματα που θα επιθυμούσε το Λονδίνο ώστε να παραμείνει στο κλαμπ των «28». Και το «σημείο χωρίς επιστροφή» αφορά τα σχέδια της βρετανικής κυβέρνησης να θέσει περιορισμούς στο, κομβικό για όλο το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης και εγκατάστασης των κοινοτικών πολιτών.

Δεν πρόκειται ακριβώς για εξώθηση, καθώς η «υπνοβατική πορεία» που μοιάζει να οδηγεί τη Βρετανία προς την έξοδο (Brexit) αποτελεί προϊόν των δικών της εσωτερικών δυναμικών – πρωτίστως, της ανικανότητας των Συντηρητικών να αντιμετωπίσουν την πρόκληση που συνιστά η ανάδυση του Κόμματος Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKIP). 

Άρκεσε η κατάκτηση από το UKIP σε επαναληπτική εκλογή της πρώτης στα χρονικά έδρας του στη Βουλή των Κοινοτήτων, καθώς και η παρ΄ ολίγον απόσπαση άλλων δύο, ώστε το σύστημα να τεθεί σε κατάσταση πανικού. Η καθιέρωση ορίου στους νέους ασφαλιστικούς κωδικούς που θα εκδίδονται κάθε χρόνο για πολίτες άλλων χωρών της Ε.Ε. είναι μια από τις προτάσεις αναμόρφωσης της κοινοτικής αγοράς εργασίας τις οποίες ο Κάμερον επιθυμεί να θέσει ως αντικείμενο «αναδιαπραγμάτευσης» της ευρω-βρετανικής σχέσης – και, στην πραγματικότητα, ως γραμμή άμυνας απέναντι στην αντιμεταναστευτική ρητορική του UKIP.

Ματαίως, το Κέντρο Έρευνας της Μετανάστευσης του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου επισημαίνει σε έκθεσή του ότι οι κοινοτικοί (κυρίως Ανατολικοευρωπαίοι) μετανάστες έχουν εισφέρει 20 δισεκατομμύρια λίρες (26 δισ. ευρώ) στα βρετανικά δημόσια ταμεία την τελευταία δεκαετία, ήτοι πολύ περισσότερα από όσα έχουν λάβει ως επιδόματα. Το UKIP υπαγορεύει την ατζέντα και η κυβέρνηση απλώς ακολουθεί.

Ωστόσο, ό,τι και αν εμπνέεται ο Κάμερον, το μόνο που καταφέρνει είναι να ενισχύει το ρεύμα υπέρ των ανταγωνιστών του. Μάλιστα, απέφυγε να αποκλείσει το ενδεχόμενο να στραφεί στη στήριξη των ευρωσκεπτικιστών, αν το εκλογικό αποτέλεσμα του 2015 οδηγήσει σε μια κυβέρνηση μειοψηφίας των Συντηρητικών.

Η επίσημη αντίδραση του Βερολίνου εκφράστηκε μετά την τελευταία Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής, διά στόματος της Άνγκελα Μέρκελ, η οποία υπεραμύνθηκε της ελεύθερης μετακίνησης των Ευρωπαίων εργαζομένων, αν και αναγνώρισε ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστούν τυχόν προβλήματα και καταχρήσεις, του τύπου του «επιδοματικού τουρισμού». Ανεπισήμως, όμως, η τοποθέτηση είναι πολύ σκληρότερη. Και δεν αφορά μόνο τη Βρετανία.

Σε μια συγκυρία κατά την οποία, εντός Ευρωζώνης, η Ιταλία και η Γαλλία προσβλέπουν στην αύξηση των γερμανικών επενδύσεων ή στη δημοσιονομική ή νομισματική χαλάρωση, το μήνυμα ότι «η Γερμανία αντέχει και χωρίς τους δύστροπους» έχει πολλούς αποδέκτες.

Και η Ουγγαρία νοσταλγεί την Κομεκόν

Ο ευρωπαϊκός, και ακόμα περισσότερο ο αμερικανικός, Τύπος βρίθει το τελευταίο διάστημα προειδοποιήσεων: το μέτωπο έναντι της Ρωσίας κάθε άλλο παρά αρραγές είναι, καθώς, υπό τη διακυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν, διολισθαίνει επικινδύνως προς την τροχιά της Μόσχας.

Αποτελεί ασφαλώς ειρωνεία της Ιστορίας αυτή η διαπίστωση, 25 ακριβώς χρόνια μετά την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου – πόσω μάλλον όταν οι ανησυχίες της Δύσης επικεντρώνονται σε ένα πρόσωπο που εκτοξεύθηκε στη δημοσιότητα ως πρωταγωνιστής των ουγγρικών διαδηλώσεων του 1989 κατά της σοβιετικής κυριαρχίας.

Ωστόσο, η «ουγγρική εξαίρεση» αποτελεί γεγονός – μολονότι και άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, όπως η Τσεχία και η Σλοβακία, έχουν, με πολύ πιο διακριτικό τρόπο, εκδηλώσει έλλειψη ενθουσιασμού για τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, με αφορμή την ουκρανική κρίση.

Στην περίπτωση του Όρμπαν, η διαφοροποίηση έχει και ιδεολογικά χαρακτηριστικά, καθώς ο παντοδύναμος δεξιός πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, που καταγγέλλεται εν Βρυξέλλαις για στραγγαλισμό της ελευθερίας του Τύπου και της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, προέβαλε σε ομιλία του ως πρότυπο σύγχρονης ανάπτυξης «μη φιλελεύθερες» κυβερνήσεις, όπως αυτές της Ρωσίας, της Τουρκίας και της Σιγκαπούρης.

Πάντως, η οικονομία παραμένει πάντοτε η κύρια συγκολλητική ύλη των ρωσο-ουγγρικών σχέσεων, καθώς οι διμερείς συναλλαγές διευρύνονται, και η Βουδαπέστη ψήφισε την Τρίτη νόμο που επιταχύνει την κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου South Stream, καταστρατηγώντας την κοινοτική νομοθεσία. Όπως αποφασίστηκε, το μόνο που θα χρειαστεί η εταιρεία που θα κατασκευάσει τον αγωγό (δηλαδή η ρωσική Gazprom) είναι η έγκριση από την Ουγγρική Υπηρεσία Ενέργειας και όχι η διεθνής πιστοποίησή της ως διαχειριστή συστήματος μεταφοράς.

Ως γνωστόν, σύμφωνα με το «Τρίτο Ενεργειακό Πακέτο» της Ε.Ε., οι αγωγοί δεν μπορεί να ανήκουν κατ΄ αποκλειστικότητα σε προμηθευτές, ώστε να μην καταπατούνται οι κανόνες του ανταγωνισμού. Ήδη η Κομισιόν έχει κινήσει διαδικασία εναντίον της Βουλγαρίας (χώρας-αφετηρίας του South Stream), διότι η σχετική συμφωνία της με τη Ρωσία δίνει προτιμησιακή πρόσβαση στις εταιρείες των δύο χωρών.

Τυχόν κατοχύρωση του προηγουμένου της Ουγγαρίας είναι σαφές ότι θα βρει μιμητές εντός (π.χ., Αυστρία) και εκτός (π.χ., Σερβία) της Ε.Ε., ακυρώνοντας τη δυτική στρατηγική ανάσχεσης της Gazprom. Όμως, η αλήστου μνήμης Κομεκόν (η οικονομική κοινότητα του άλλοτε ανατολικού μπλοκ) μοιάζει να έχει νοσταλγούς στις πιο αναπάντεχες μεριές.

*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Κεφάλαιο” της 8ης Νοεμβρίου

πηγή